Ücret Adaletsizliğine Ne Zaman Son Verilecek
Anayasamızın 10 uncu maddesinde; “…Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.” denilerek, “Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar” şeklinde hüküm bulunmaktadır. Ayrıca, Anayasamızın 55 inci maddesinde ise, “Ücret emeğin karşılığıdır. Devlet, çalışanların yaptıkları işe uygun adaletli bir ücret elde etmeleri ve diğer sosyal yardımlardan yararlanmaları için gerekli tedbirleri alır. Asgari ücretin tespitinde çalışanların geçim şartları ile ülkenin ekonomik durumu da göz önünde bulundurulur” denilmektedir.
Anayasa Mahkemesi’nin, 10 uncu madde ile ilgili yorumu ise, aynı hukuksal durum içerisinde olanların aynı hukuksal durum içerisinde değerlendirilmesinin, farklı hukuksal durum içerisinde olanların ise, farklı hukuksal durum içerisinde değerlendirilmesinin, gerektiği şeklindedir.
Ücret seviyelerinin düşüklüğü yanında, kamu çalışanları arasında büyük bir ücret adaletsizliği yaşanmaktadır. Kamudaki ücret adaletsizliğini dört başlıkta toplayabiliriz:
En düşük ücretle en yüksek ücret arasındaki makas farkının büyüklüğü,
Eşit işe eşit ücret ödenmemesi,
Kamu kurumları arasındaki ücret farklılıkları,
Nöbet ve fazla çalışma ücreti,
Kamuda aylık ve ücret sistemi temel olarak aylık gösterge tablosu, ek gösterge tablosu, taban aylığı, kıdem aylığı ve katsayıdan oluşmaktadır. Ancak sistem enflasyona yenik düşmüştür. Bu nedenle de farklı ödeme rejimleri oluşturulmuştur.
Bugün ülkemizdeki ücret sistemi, 15 dereceli bir aylık gösterge tablosu ve özel hizmet tazminatı, makam, görev, temsil tazminatları ve yan ödeme türlerini gösteren tablolarla birlikte yürütülmektedir. Bu tablolarla birlikte, kamuda 100′den fazla farklı ödeme şekli ortaya çıkmaktadır. Yan ödemelerin ve tazminatların uygulanması sonucunda kimi zaman tazminatlar ve ödemeler, görev üzerinden alınan aylığın 5–10 katı fazlasına çıkmaktadır. Kamu kurumlarının ücret yapıları itibarı ile bazı kurumlarda görev yapmakta olan kamu çalışanları bu ödemelerden faydalanırken, kimi kurumlarda çalışanlar faydalanamamaktadır. Bu durumda farklı kurumlarda çalışan ancak aynı işi görmekte olan kamu görevlilerine farklı ödeme tarifesi uygulanmaktadır. Bu yüzden de kamuda kurumlar arasında büyük ücret farklılıkları oluşmaktadır.
Ödeme sisteminin karmaşık yapısı, aynı kamu kurumunda görev yapanlar için de farklı uygulamalar getirebilmektedir. Kurumlar arasında olduğu gibi kurum içinde de değişik ödeme sistemi uygulanmasından dolayı en düşük ücret alan kamu çalışanı ile kurum içindeki yan ödeme ve tazminatlardan faydalanan ve en yüksek ücreti alan kamu çalışanı arasında büyük bir fark oluşmaktadır.
Türkiye Kamu-Sen olarak yaptığımız araştırmada; 2008 yılında aynı kurumda çalışan bir başmühendisin maaşı 1.697.55 TL iken; mühendis kökenli bir Şube Müdürünün maaşı ise 1.835.05 TL idi. 2009‘da şube müdürünün mahiyetinde çalışan bir başmühendisin maaşı 2.196.40 TL’ye yükseltilirken Şube Müdürünün maaşı 1.993.17 TL kalmıştır. Başmühendisin maaşı bir yıl içinde 498,85 TL, mühendis kökenli Şube Müdürünün maaşı ise sadece162.12 TL arttırılmıştır.
Sonuç olarak şu anda mühendis kökenli ¼’deki bir şube müdürü aynı işyerinde çalışan bir başmühendisin amiri olmasına rağmen 203,23 TL daha az maaş almaktadır.
Farklı kurumlarda aynı işi yapan, aynı unvandaki kamu Görevlileri arasındaki maaş farkı 102–499 Lira arasında değişmektedir Maaş farklılığından en çok müdür ve şube müdürleri etkilenmektedir.
Kamuda ek ödemesi olmayan kamu kurumunda görev yapan bir müdür (1/1) en az bin 576 lira maaş alırken ek ödemesi olan kurumda aynı niteliklerde ve aynı görevi yapan bir başka müdürün maaşı 2 bin 75 lirayı buluyor. Maaşa etki eden diğer özellikleri aynı olan müdürlerin maaşlarında sadece çalıştıkları kurumun farklı olmasından kaynaklı olarak ortaya çıkan maaş farkı 499 lirayı buluyor.
Kamu kurumlarında görev yapan şube müdürlerinin durumu da müdürlerin durumuyla paralellik taşıyor. Ek ödemesi olmayan kurumda görev yapan bir şube müdürü (1/1) çalışması karşılığında ay sonunda bin 644 lira, ek ödemesi olan bir kurumda görev yapan aynı kıdem ve derecedeki şube müdürü ise 2 bin 75 lira maaş alıyor. Şube müdürleri arasındaki maaş farkı 432 liraya ulaşıyor.
Maaş farkının yüksek olduğu unvanlardan biri de avukatlık. Kamuda ek ödeme uygulaması olmayan kurumda görev yapan bir avukatın (2/1) eline ay sonunda bin 644 lira, ek ödemesi olan kurumda görev yapan bir avukatın eline ise bin 989 lira geçiyor. Farklı kurumlardaki avukatların maaşları arasındaki fark 345 lira düzeyine çıkıyor.
Maaş farkından diğer unvanlara nazaran daha az etkilenen kamu görevlileri arasında laborant ve teknikerler bulunuyor.
Ek ödemesi olmayan kamu kurumunda görevli bir laborant (6/3) bin 234 lira, ek ödeme verilen kurumda görevli bir laborant ise bin 336 lira maaş alıyor. Kurumlar arasındaki farklı uygulamalar ay sonunda laborantların maaşlarında 102 liralık fark yaratıyor.
Ek ödemesi olmayan kamu kurumunda çalışan bir teknikerin (1/1) eline bin 554 lira geçerken ek ödeme verilen kurumdaki teknikerin eline geçen maaş bin 687 liraya ulaşıyor. Teknikerler arasındaki maaş farkı 133 lira düzeyinde gerçekleşiyor.
Hatırlanacağı gibi 2008 yılında imzalanan mutabakat gereğince kurumlar arasında ortaya çıkan farkın 2012 yılına kadar kapatılacaktı. Ancak Hükümet 2006 yılında başlatılan ve 2009 yılına kadar kademeli olarak artırılan denge tazminatını 2009 yılında artırmadı. 2010 yılı için yapılan toplu görüşmelerde de Türkiye Kamu-Sen’in ek ödeme rakamlarının 111 TL artırılması talebi Hükümet tarafından kabul edilmeyince, kısa vadede kurumlar arasındaki ücret farklılığının kapanma ihtimali de kalmamış oldu. Türkiye Kamu-Sen’in bu yılki önerisi kabul edilseydi, farklı kurumlarda çalışan birçok kamu görevlisi arasındaki maaş farkı tamamen kapanacak, diğer çalışanlar arasındaki makas ise azalacaktı.
Ek ödemesi olan ve olmayan kurumlarda bazı unvanlarda ortaya çıkan maaş farkları şöyle:
| Unvan | Ek Ödeme Olmayan Kurumdaki Maaş | Ek Ödeme Olan Kurumdaki Maaş | Fark |
| Memur | 1138 | 1310 | 172 |
| Ayniyat Saymanı (1/1) | 1623 | 1936 | 313 |
| Şube Müdürü (1/1) | 1644 | 2075 | 431 |
| Müdür (1/1) | 1576 | 2075 | 499 |
| Şoför (6/1) | 1077 | 1254 | 177 |
| Tekniker (1/1) | 1554 | 1687 | 133 |
| Mimar- Mühendis (1/1) | 1958 | 2150 | 192 |
| Avukat (2/1) | 1644 | 1989 | 345 |
| Pratisyen Tabip (8/3) | 1637 | 1888 | 251 |
| Uzman Tabip (1/4) | 1969 | 2273 | 304 |
| Diş Hekimi(8/1) | 1526 | 1848 | 322 |
| Laborant (6/3) | 1234 | 1336 | 102 |
| Hemşire-Ebe (1/1) | 1427 | 1626 | 199 |
| Hizmetli-Dağıtıcı (14/2) | 1023 | 1179 | 156 |
Türkiye Kamu-Sen
İstanbul İl Başkanı
Yrd. Doç. Dr. M. Hanefi Bostan
